‘Wel samenwerken, niet de rompslomp van een bureau’

Wil je grotere opdrachten doen waarin je samenwerkt met anderen, dan kun je natuurlijk ook een bureau oprichten. Maar daar moet je maar zin in hebben. ‘Ik ben gek op samenwerken, maar ik heb geen zin in personeel’, zegt Hanneke Schmeink gedecideerd, zij is de andere oprichter van SpringPartner. ‘Dat personeel moet je aan het werk houden. Er horen ook allerlei organisatorische zaken bij die je van je echte werk af houden.’

Schmeink is zelfstandig ondernemer in Friesland, en wordt ingehuurd om haar kennis van recreatie. Heitman is zelfstandig project- en omgevingsmanager. Schmeink: ‘Met de coöperatie kunnen we nauw samenwerken met anderen, zonder door een bureau ingehuurd te worden.’ Werken in opdracht van een ander bureau is leuk, maar, zegt Schmeink, ‘zo’n bureau heeft ook een stramien, en in die manier van werken moet je je voegen. Als ik ruimte zie voor verbetering, wordt dat voor kennisgeving aangenomen en gebeurt er niets mee. De samenwerking is niet gelijkwaardig.’

SpringPartner buigt zich over ontwikkelingsvraagstukken in het Noord-Nederlandse landelijk gebied. Kennis van wonen, recreatie, waterbeheersing, natuur en cultuurhistorie (om maar een paar takken van sport te noemen) wordt gecombineerd.

Geen verliezers meer

Het grote voordeel boven een gangbare coöperatie is de manier van besluiten, aldus Schmeink. ‘Bij een gewone coöperatie is dat volgens het principe “meeste stemmen gelden”. Dan loopt de uitvoering nooit echt lekker, de ‘verliezers’ zijn er niet zo voor te porren. Met het consent heb je dat niet. Op basis van argumenten kom je tot een besluit waar iedereen zich in kan vinden en dan gaat de uitvoering automatisch ook beter.’

Schmeink zag dat in een project met recreatie-ondernemers waar ze aan meedeed, en waar het consent werd gebruikt. ‘Recreatie-ondernemers zijn het haast altijd oneens met elkaar, ook hier. Maar desondanks bleven ze met elkaar in gesprek. Ze stonden niet allemaal te juichen maar konden zich wel vinden in de besluiten. Het project schoot dus op. Dat vond ik fascinerend. Zo wil ik ook werken in mijn coöperatie, dacht ik.’

‘Sociocratie is een hele concrete methode’

De recreatiebranche is er bij uitstek een waar veel tegengestelde belangen verenigd moeten worden: van bewoners, ondernemers, toeristen, lokale en regionale overheden. Niet zelden strandt een project doordat de deelnemers er niet uitkomen. Dan komt bijvoorbeeld de marketing voor een gebied of regio niet van de grond.

Schmeink en Heitman willen sociocratie dan ook niet alleen inzetten voor hun eigen interne besluitvorming, maar ook in projecten die ze doen. ‘De methode leek me aanvankelijk wat zweverig, met luisteren naar iedereen’, aldus Heitman. Maar hij is juist heel concreet, omdat je samen oplossingen moet vinden voor bezwaren.’

Sociocratische coöperatie in de praktijk

Door sociocratie is hun manier van werken veranderd, merken Schmeink en Heitman. ‘Het geeft een hoop energie!’ zegt Schmeink opgetogen. ‘Jacob en ik zijn veel meer met elkaar in gesprek. We zijn het niet altijd eens, maar het is nu veel meer: hoe kan het beter, in plaats van: ik weet het beter.’

Gesprekken gaan bijvoorbeeld over nieuwe leden. Wie mag erbij? Schmeink kende iemand die knowhow had die hun eerste project als coöperatie goed kon gebruiken. Dan moesten ze wel de regels weer wijzigen die ze net hadden afgesproken. Heitman aarzelde. ‘Tut tut, waar zit je argwaan, kun je dan zeggen’ aldus Schmeink. Heitman: ‘Maar daar ging het niet om. Ik vroeg me af: halen we echt zeker de goede leden binnen? Toen gingen we opnieuw overwegen. Nu zeggen we: een potentieel lid doet eerst concreet een project met SpringPartner. Dan kunnen we zien of het goed klikt, van beide kanten.’

Juridische borging

Voor de oprichting van de sociocratische coöperatie bezocht Schmeink begin dit jaar een adviseur. Die was echter onbekend met sociocratie en kon de principes ook niet juridisch borgen. Met hulp van het Sociocratisch Centrum lukte de juridische borging wel. Het gebruik van kringen, consent, dubbele koppeling en open verkiezing is vastgelegd in de statuten. Annewiek Reijmer van het Sociocratisch Centrum Rotterdam had die statuten voor een coöperatie ontwikkeld met een notaris met verstand van sociocratie.

Coöperatie: allemaal eigenaar

Annewiek Reijmer ontwikkelde de statuten voor een sociocratische coöperatie. ‘Er is weer vraag’, zegt de directeur van het Sociocratisch Centrum. ‘In een coöperatie ben je allemaal eigenaar, dat vinden bijvoorbeeld buurtinitiatieven voor het opwekken van energie interessant. Er is niet één persoon naar wie opbrengsten terugvloeien. Als er winst is, kunnen de coöperatie-leden die verdelen.’ Bij een stichting is dat alweer anders: daar moet die terugvloeien in de organisatie.

Sociocratische coöperatie: anders!

Grofweg zijn er twee verschillen, vergeleken met de gangbare coöperatie: verschillen in structuur, en in manier van besluiten.

Eerst die structuur. De kringstructuur wordt toegevoegd aan de formele structuur van de coöperatie. De ledenraad is de Algemene Kring, eronder bevinden zich de ondersteunende kringen. En: erbóven bevindt zich de topkring. Deze kring, te vergelijken met een raad van toezicht, ontbreekt in veel met name kleinere coöperaties. De topkring kan de coöperatie op verschillende manieren helpen. Mocht er bijvoorbeeld onenigheid zijn in de algemene kring, dan kan de topkring de besluitvorming tijdelijk overnemen, zodat de organisatie verder kan. Belangrijk verschil tussen topkring en een raad van toezicht: de verbinding met de algemene kring. De leidinggevende en afgevaardigde zitten ook in de topkring en besluiten volwaardig mee. Er gebeurt dus niets waar ze geen consent aan geven.

Nieuw baasje

‘Die topkring, dat vinden coöperaties echt een hobbel’, is de ervaring van Annewiek Reijmer. ‘Hij wordt gezien als een nieuw baasje, en men was net zo blij van een baas af te zijn.’ Dankzij de dubbele koppeling en het consent is zo’n topkring echter geen traditionele ‘baas’ die je niet kunt corrigeren. Er zit een afvaardiging uit de algemene kring.

Dan de besluitvorming. Besluiten worden genomen met consent, en ook medewerkers die geen lid zijn doen mee in de besluitvorming. Uitvoering van besluiten gaat dan beter, omdat de mensen die ze moeten uitvoeren zich er medeverantwoordelijk voor voelen. Bij een gangbare coöperatie is het meestal meerderheidsbesluitvorming, en mogen niet-leden die in dienst zijn van de coöperatie (bijvoorbeeld in uitvoerende taken) niet meestemmen. Dat kan dan leiden tot vertraging in de uitvoering van besluiten.

Sociocratische coöperatie: iets voor jou?

Het Sociocratisch Centrum is de expert op het gebied van het juridisch borgen van sociocratie. Daartoe ontwikkelde het Centrum met een notaris diverse juridische vormen om gelijkwaardigheid te verankeren: voor een coöperatie, voor een stichting, voor een BV . Weten welke rechtsvorm bij je organisatie past, en hoe je dat het beste kunt aanpakken? Bel of mail ons voor een afspraak. Je kunt je dan ook opgeven voor een workshop over dit onderwerp.

Sociocratisch Centrum, 010-4523289 of info@sociocratie.nl .

27 juni 2016